Floransa'nın Hamisi Medici Ailesi ve İtalyan Rönesansının Başlangıcı

 

Floransa, herhangi bir kent değildir. Ortaçağ edebiyatının, düşüncesinin ve sanatının zirvesinde oturmaktadır. Öyle bir yer ki Dante’nin sürgününü, Machiavelli’nin politik dehasını, Leonardo’yu ve Michelangelo’yu birlikte taşıyan bir laboratuvar olmuştur. Bu laboratuvarda Mediciler türlü deneyler yapmıştır. New York nasıl ki kültürlerin erime potasıdır, Floransa da Rönesans’ın mutfağı olarak adlandırılmalıdır. Kentin hamisi konumundaki Mediciler ise asil, dindar ve sanatçı olmaktan çok önce bankacıdır. On ikinci yüzyılda tüm Avrupa’nın finansal başkenti olan Floransa’dak ilk bankayı soylu bir kökeni olmamasına rağmen Mediciler kısa sürede papalığın, Avrupa krallarının ve imparatorlarının bankacısı haline gelmiştir. Medici ailesini bankacılıktan gelen para ile yaşadıkları şehre yatırım yapmaya başlamaları kentin tarihini de değiştirmiştir. Floransa sayesinde Mediciler ortaya çıkmış, Mediciler ortaya çıktığı için de Floransa var olabilimiştir. Burada okuyacağınız tam da bu yüzden hem Floransa’nın hem de Medicilerin ortak hikayesidir. Fransa Krallığı'na iki kraliçe; I. Catherine de Medici ve Marie de Medici’yi gelin verecek kadar Avrupa siyasetinde yükselen bu aileyi anlamak Floransa’yı da anlamak demektir. 

Avrupa'da İbadethane, Manastır ve Dini Mekanın Tarihi Gelişimi

Hıristiyanlık Kudüs ve çevresinde ortaya çıkttığında Roma İmparatorluğu tarafından şiddetle bastırıldı ve yasakladı. Takipçilerinin inançlarını bırakın yaymasını gereklerini yerine getirmesine dahi izin verilmedi. Böyle olunca Hıristiyanlığın ilk mabetleri de olabildiğince gizlilik içinde inşa edildi. Kent sakinlerinin görmezden geleceği, gözlerden ırak mekanlar tercih edildi. Gizlilik içinde ibadetlerini yerine getirip, sadakatle inançlarını yaymaya çalışan Hıristiyanların bu alışkanlıkları yüzyıllar sürdü. Romalılar yeryüzünden çekilip yerini Hıristiyanlara bırakana değin ibadet ve vaaz özgürlükleri tanınmadı. Dördüncü yüzyılda Milan’da verilen izinle misyonerliğin önündeki engeller kaldırıdı. Karolenjler ise Avrupa’nın geleneksel süslü tasvirlerini kiliselere taşıdı. Onuncu yüzyıldan sonra Manastırlar ve Haç planlı yapılar kendisini göstermişti. Gotik mimariden vitray sanatına, Haçlı Seferleriyle taşınan kutsal hazinelerden Rönesans’ın şaheserlreine Hıristiyanların ibadethaneleri zamanla gelişti ve mükemmel niteliklere erişti. Günümüzde dini nitelikleri azalsa da sanatsal yetkinlikleri hala cazibesini koruyor.

 

Hititler ve Kadeş Antlaşması

Günümüzden binlerce yıl önce Anadolu'ya yerleşerek Hattuşaş merkez alınarak devasa bir imparatorluk kuran Hititler dil özelliklerine bakılarak Hint-Avrupa kökenli bir uygarlık olarak ele alınmaktadır. Tarihte bilinen ilk yazılı antlaşma olan Kadeş Antlaşması Hititler ile Mısırlılar arasında imzalamıştır. Kadeş’te karşı karşıya gelen iki büyük uygarlık tarihimizin en önemli metnini yaratmışlardı. Bu metin hala siyaset bilimi çalışmalarının ve Yakındoğu tarihinin temel taşlarından birisidir. Hititlerin başkenti Hattuşa günümüzde Çorum ilimizdeki Boğazkale’de bulunmaktadır. Bugün bu kalıntılar UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer almaktadır. Bu kadim imparatorluk çivi yazısını kullanmaktadır. Kendilerine özgü bir hiyeroglif yazı sistemin geliştirmişlerdir. Kadeş’te imzalanan anlaşma hem Hitit hem de Mısır dilinde kaleme alınmıştır. Bu siyasi metin tarihi bir belge olmanın yanısıra siyaset bilimi ve diplomasinin de başlangıcını belirlemektedir. Hititler  devlet yönetiminde kralın yetkilerini sınırlayan ve tarihte ilk kez soyluların haklarını güvence altına alan verilen bir meclis de kurmuşlardır. Bu çalışma içinde bir yandan Hititleri ve kadim başkentleri olan Hattuşa’yı değil aynı zamanda Kadeş anlaşmasını da tartışmaya çalışacağım. 

Aşkenaz Yahudileri ve Rav İshak Sarfati’nin Türkiye'si

Aşkenazlar Yahudileri çok uluslu yapısıyla yüzyıllar boyunca ayakta kalan Osmanlı toprakları üzerinde yaşayan inançlardan sadece birisidir. On altıncı yüzyıldan başlayarak Osmanlı egemenliğinde görülmeye başlayan bu Yahudi topluluğu kendine has kültürel birikimiyle çok uluslu imparatorluk toplumunun parçalarından birisi haline gelmiştir. Aşkenazlar soykırımlar ve sürgünlerle dolu Yahudi tarihinin küçük ama önemli bir bölümünü oluştururlar. Babil’den Mısır’a Doğu Avrupa’dan Kırım’a uzanan hikayeleri nihayetinde Osmanlı vatandaşlığına kadar gelmişti. On üçüncü yüzyıl gibi erken dönemden başlayarak Anadolu’da görülmeyen başlayan Aşkenazların öyküsü Osmanlı egemenliğinin çok uluslu yapısıyla giderek bağdaşmıştır. Burada okuyacaklarınız bu azimli halkın tarihine dair küçük bir kesiti oluşturacaktır.

Kalevala "Fin Halk Destanı"

İskandinavya’da yaşayan ve Vikingler dışında kalan iki halktan birisi olan Finler dilleri, dinleri ve yaşayışlarıyla hem Vikinglerden hem de Sámilerden ayrılmaktadır. Sámiler ise Vikingler ve Finler dışında İskandinavya’da yaşayan üçüncü halk kitlesidir. Bu yazıda konu edilecek olan Finlerin inanç yapılarının merkezinde ise Kalevala isimli büyük destanları bulunmaktadır. Viking inançlarına ait birçok kadim metinde Finler ve inançları açıkça ötekileştirilmektedir. Bu çalışma kapsamında Vikinglerin kendilerinden ayrıştırmak için büyük çaba sarf ettiği bu halkın inançlarına ve inançlarının merkezinde bulunan Kalevala Destanı’na bakılacaktır. Kalevala insan yaşamındaki onur, refah ve aile gibi arayışların temelindeki istekleri sorgulayan, kişisel hırsları ve içsel duyguları anlamaya çalışan bir metindir. Germen destanlarındaki yüzüğün yerini Finlerde “sampo" refah değirmeni almıştır. Gerçekten de tüm halk destanlarında kahramanların peşinde koştuğu mutluluk nedir? İşte Kalevala bu soruya cevap arayan bir destandır. 

Efsanevi Kent El Dorado'nun Öyküsü

 

Yeni dünyayı keşfeden Kolomb’un Hind diyarlarına yeni yollar aramaktan çok kayıp şehirlerin rüyasını gördüğünü düşünebilirsiniz. Ancak bu yolculuk çok daha derin bir etki bırakmıştı. Katolik İspanya’nın bilinenin ötesindeki topraklarından getirdiği zehirli bitkiler, yarı çıplak yerliler ve tükenecek gibi görünmeyen değerli taşlar Avrupalıların gözlerini kamaştırıyordu. Kolomb yeni dünyada korkunç ama bir o kadar da zengin kentlerle tanışmıştı. Bunlardan en önemlisi hiç kuşkusuz kaybolmuş bir kentti. Meksika'nın yüksek yaylalarının tam ortasındaki kadim Aztek ülkesinin keşfi ve onlardan artı kalanların ele geçirilmesi tarihsel açıdan Kolomb’tan ziyade "konkistador" olarak anılabilecek en büyük İspanyol kumandanlardan olan Hernando Kortez adıyla birlikte anılmaktadır.